در تحولی نگرانکننده برای صنعت هوانوردی جهانی، دولت هند از شناسایی موارد متعدد اختلال GPS و ارسال سیگنالهای جعلی در هشت فرودگاه اصلی این کشور پرده برداشت. این رخدادها که از سال ۲۰۲۳ بهطور منظم گزارش شدهاند و اخیراً در فرودگاه بینالمللی ایندیرا گاندی دهلی نو نیز تأیید شدهاند، زنگ خطری جدی را برای امنیت هوایی و سیستمهای ناوبری مدرن به صدا درآوردهاند.
[
]
کشف گسترده اختلال GPS در فرودگاههای اصلی هند: جزئیات و گستره حملات
وزیر هوانوردی غیرنظامی هند، رام موهان نایدو کینجاراپو، در پاسخ کتبی به پارلمان این کشور، از رخدادهای اخیر مربوط به اختلال GPS در دهلی و موارد مشابهی که از سال ۲۰۲۳ آغاز شدهاند، خبر داد. وی تأیید کرد که علاوه بر فرودگاه بینالمللی ایندیرا گاندی در دهلی، گزارشهای منظمی از اختلال GPS و جعل سیگنال در فرودگاههای کلکته، آمریتسار، بمبئی، حیدرآباد، بنگلور و چنای به ثبت رسیده است. این گستردگی جغرافیایی نشاندهنده یک چالش سیستمی و نه صرفاً محلی در امنیت هوایی فرودگاههای هند است که نیازمند بررسیهای عمیقتر و تدابیر همهجانبهتری است. این حوادث بر لزوم ارتقاء فوری پروتکلهای امنیتی در مراکز حیاتی ناوبری این کشور تأکید دارد.
تفاوت اختلال GPS (Jamming) و جعل سیگنال (Spoofing): تهدیدات ناوبری هوایی
برای درک بهتر ماهیت این تهدیدات علیه امنیت هوایی، باید به تفاوتهای اساسی بین "جَمینگ" (Jamming) و "اسپوفینگ" (Spoofing) سیستم GPS پرداخت. هر دو میتوانند ناوبری ماهوارهای را مختل کنند، اما از روشهای متفاوتی استفاده میکنند:
اختلال (Jamming): این روش شامل پخش یک سیگنال رادیویی قوی است که میتواند سیگنالهای ضعیف و حیاتی ماهوارههای ناوبری را پوشش داده و عملاً دریافت آنها را برای گیرندههای GPS غیرممکن کند. این اقدام باعث میشود که خلبانان نتوانند موقعیت خود را از طریق ماهوارهها تشخیص دهند و به ناچار به سیستمهای ناوبری جایگزین روی آورند.
جعل سیگنال (Spoofing): در این حالت، مهاجمان سیگنالهای موقعیت مکانی نادرست را منتشر میکنند. گیرندههای GPS این سیگنالهای جعلی را به عنوان سیگنالهای واقعی از ماهوارهها تفسیر کرده و موقعیت خود را به اشتباه محاسبه میکنند. این امر میتواند به انحراف مسیرهای پروازی، ارائه اطلاعات گمراهکننده به خلبانان یا حتی هدایت هواپیما به مناطق ناخواسته منجر شود که پیامدهای فاجعهباری به دنبال خواهد داشت.
هر دو تکنیک باعث میشوند که خلبانان نتوانند به ناوبری ماهوارهای اعتماد کنند و باید به روشهای ناوبری جایگزین مانند سیستمهای زمینی (مانند VOR/DME) یا ناوبری دستی روی آورند که در شرایط پرواز مدرن میتواند چالشبرانگیز و خطرناک باشد و بار کاری مضاعفی را بر دوش خدمه پرواز تحمیل کند.
ریشهیابی و تدابیر امنیتی: پاسخ هند به حملات سایبری علیه ناوبری هوایی
با وجود اینکه وزیر نایدو هیچ اطلاعاتی در مورد منبع این اختلال GPS و جعل سیگنال ارائه نداده است، وی تأکید کرد که خوشبختانه هیچ آسیبی از این حوادث گزارش نشده است. سازمان فرودگاههای هند (AAI) از سازمان نظارت بیسیم این کشور درخواست کرده است تا منبع احتمالی این تداخلات را شناسایی کند. ریشهیابی دقیق منابع این حملات برای توسعه استراتژیهای دفاعی مؤثر در برابر اختلال GPS حیاتی است.
در همین راستا، AAI اعلام کرده است که در حال پیادهسازی راهحلهای پیشرفته امنیت سایبری برای شبکهها و زیرساختهای فناوری اطلاعات خود است. وزیر نایدو اشاره کرد که تهدیدات جهانی امنیت سایبری برای بخش هوانوردی عمدتاً در قالب باجافزارها و بدافزارها ظاهر میشوند، اما تهدیدات پیچیدهتری مانند حملات به زیرساختهای ناوبری نیز به این فهرست اضافه شدهاند. او افزود: «امنیت سایبری از طریق بهروزرسانی مداوم تضمین میشود. با تغییر ماهیت و نوع تهدید، اقدامات حفاظتی جدیدی در حال انجام است.» این رویکرد نشاندهنده درک عمیق هند از ماهیت پویای تهدیدات سایبری است که امنیت هوایی را به یک نبرد همیشگی و در حال تکامل تبدیل میکند و نیازمند سرمایهگذاری مستمر در فناوری و نیروی انسانی متخصص است.
درسهایی از حوادث پیشین: اهمیت امنیت GPS در پروازهای بینالمللی
حوادث اختلال GPS در هند تنها نمونهای از آسیبپذیری جهانی در برابر این نوع حملات نیست. سیستم موقعیتیاب جهانی (GPS) که بیش از پنجاه سال پیش توسط وزارت دفاع ایالات متحده راهاندازی شد، اکنون به یک زیرساخت حیاتی برای میلیاردها نفر در سراسر جهان تبدیل شده است. وابستگی بیش از حد به این سیستم، نقاط آسیبپذیری جدیدی را ایجاد کرده است. در اوت ۲۰۲۵، یک حادثه جَمینگ GPS باعث شد خلبانان هواپیمای حامل رئیس کمیسیون اروپا، اورسولا فون در لاین، مجبور به ناوبری دستی شوند. اتحادیه اروپا مسئولیت این حادثه را متوجه روسیه دانست. این نمونهها بر اهمیت حیاتی امنیت GPS نه تنها برای ناوبری محلی، بلکه برای پروازهای بینالمللی و دیپلماسی جهانی نیز تأکید میکنند.
در دنیای امروز که سیستمهای ناوبری ماهوارهای شریان حیاتی ترافیک هوایی محسوب میشوند، هرگونه اختلال GPS میتواند عواقب گستردهای داشته باشد؛ از تأخیر در پروازها و افزایش مصرف سوخت گرفته تا حوادث ناگوار. از این رو، همکاریهای بینالمللی، تبادل اطلاعات و توسعه فناوریهای مقاوم در برابر تداخل (مانند سیستمهای ناوبری اینرسیال پیشرفته و راهحلهای ناوبری مستقل از ماهواره)، برای تضمین پایداری و امنیت هوایی در آینده ضروری به نظر میرسد. این حوادث در فرودگاههای هند تلنگری است تا کشورها سرمایهگذاری بیشتری در حفاظت از زیرساختهای حیاتی ناوبری خود داشته باشند و برای سناریوهای احتمالی قطع یا جعل سیگنال آماده شوند.
مطالب مرتبط
- کسپرسکی امنیت دستگاههای تعبیهشده را با بهروزرسانیهای پیشرفته تقویت میکند
- همایش ملی “هما” چشماندازهای نوین اشتغال هوش مصنوعی و امنیت سایبری را ترسیم میکند
- حادثه امنیتی جدید، دادههای کلیدی برخی از کاربران ChatGPT را به دلیل نقص در سرویس جانبی افشا کرد
- حادثه امنیتی جدید، دادههای کلیدی برخی از کاربران ChatGPT را به دلیل نقص در سرویس جانبی افشا کرد
