شکایت یک زن جوان از متا و گوگل؛ الگوریتمها متهم به افسردگی و افکار خودکشی
دادگاهی بیسابقه در ایالت کالیفرنیا گشوده شده است که میتواند معماری پلتفرمهای اجتماعی را برای همیشه تغییر دهد. متا، مالک اینستاگرام، و گوگل، مالک یوتیوب، این بار نه به خاطر نقض حریم خصوصی، که به اتهام طراحی عمدی برای اعتیادآور کردن محصولاتشان پای میز محاکمه نشستهاند. شاکی، زن جوانی است که میگوید از کودکی قربانی الگوریتمهایی شده که او را به ورطه افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی کشاندهاند.
دادگاه اینستاگرام و یوتیوب؛ اتهام اعتیادسازی در کانون توجه
دادگاه اعتیادآور بودن اینستاگرام و یوتیوب نخستین پرونده از هزاران شکایت مشابهی است که علیه غولهای فناوری در آمریکا مطرح شده است. شاکی که خواسته نامش فاش نشود، ادعا میکند استفاده از این پلتفرمها را پیش از ۱۰ سالگی آغاز کرده و بهتدریج چنان به آنها وابسته شده که این اعتیاد دیجیتال، سلامت روان او را نابود کرده است.
وکلای شاکی ادعا میکنند متا و گوگل آگاهانه پلتفرمهای خود را با الگوریتمهای پیشنهاد محتوا، سیستم لایک و طراحیهای جذاب به «ماشینهای اعتیادساز» تبدیل کردهاند. هدفی جز این نیست: افزایش زمان حضور کاربر و در نتیجه، فروش بیشتر تبلیغات.
الگوریتم متهم است؛ طراحی عمدی برای درگیری طولانیمدت
اتهامات طراحی پلتفرم علیه اینستاگرام و یوتیوب در این دادگاه با جزئیات فنی مطرح شده است. وکلای شاکی معتقدند این شرکتها از یافتههای علوم اعصاب و روانشناسی رفتاری برای بهینهسازی ویژگیهایی استفاده کردهاند که مغز نوجوانان را هدف میگیرد.
سیستم اعلانهای فشاری، حلقه بازخورد فوری لایک و کامنت، ویدئوهای کوتاه بیپایان و پیشنهاد خودکار محتوای مشابه، همگی بخشی از زرادخانهای هستند که به گفته شاکی، برای اسارت ذهن کاربران طراحی شده است. این پرونده ادعا میکند شرکتها با وجود آگاهی کامل از این آسیبها، نهتنها اقدامی برای اصلاح نکرده، که الگوریتمها را به مرور اعتیادآورتر نیز ساختهاند.
دفاعیه متا و گوگل؛ ما مسئول نیستیم
در سوی دیگر میدان، دفاعیات متا و گوگل در دادگاه اعتیاد به شبکههای اجتماعی مبتنی بر دو محور اصلی است: نخست، انکار رابطه علت و معلولی میان استفاده از پلتفرم و مشکلات روحی، و دوم، پناه بردن به مصونیت قانونی.
وکلای این شرکتها تأکید میکنند افسردگی و اضطراب میتواند ریشه در عوامل متعددی داشته باشد؛ از شرایط خانوادگی گرفته تا فشارهای همسالان. آنها همچنین به قانون ۲۳۰ ماده ۴۷ قانون ارتباطات آمریکا اشاره میکنند که به پلتفرمها در قبال محتوای منتشرشده توسط کاربران مصونیت میدهد.
این دو غول فناوری همچنین به اقدامات اخیر خود برای محافظت از نوجوانان اشاره کردهاند؛ از محدودیتهای سنی گرفته تا ابزارهای نظارت والدین. اما شاکی معتقد است این اقدامات، «پس از فاجعه» و صرفاً برای بهبود چهره عمومی انجام شده است.
تیکتاک و اسنپچت فرار کردند؛ متا و گوگل در میدان ماندند
شکایت از پلتفرمهای اجتماعی به خاطر آسیب به نوجوانان در ابتدا دامنه وسیعتری داشت. تیکتاک و اسنپچت نیز در فهرست متهمان قرار داشتند، اما پیش از آغاز دادگاه با شاکی به توافق خارج از دادگاه رسیدند و از گردونه قضایی خارج شدند.
این توافق محرمانه که مبلغ آن فاش نشده، زمزمهها را درباره تمایل متا و گوگل به ایستادگی در برابر اتهامات بلندتر کرده است. آیا آنها نیز در نهایت به سازش تن خواهند داد، یا سرنوشت این پرونده را تا صدور رأی نهایی دنبال میکنند؟
مارک زاکربرگ در انتظار احضار به دادگاه
انتظار میرود مدیران ارشد متا و گوگل در دادگاه حاضر شوند. مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، که پیشتر در جلسات استماع کنگره حاضر شده بود، این بار ممکن است در جایگاه متهم و در برابر هیئتمنصفه قرار گیرد.
این حضور میتواند لحظهای تاریخی و نمادین باشد؛ نخستین باری که مدیران ارشد سیلیکونولی بهطور مستقیم درباره تأثیر مخرب محصولاتشان بر سلامت روان نوجوانان بازخواست میشوند.
آزمون جدی مصونیت قانونی؛ نقطه عطفی در راه است
کارشناسان حقوقی این دادگاه را نقطه عطف مسئولیت قانونی شبکههای اجتماعی ارزیابی میکنند. محکومیت متا و گوگل میتواند دیوار مستحکم مصونیت قانونی شرکتهای اینترنتی را فرو بریزد و راه را برای هزاران شکایت مشابه بگشاید.
در حال حاضر بیش از چند هزار پرونده مشابه در مراحل اولیه رسیدگی در آمریکا مطرح است. نتیجه این دادگاه بهعنوان یک رویه قضایی، مسیر تمامی این پروندهها را تعیین خواهد کرد.
جمعبندی؛ آیا سیلیکونولی پاسخگوی اعتیاد دیجیتال میشود؟
پرونده شکایت از اینستاگرام و یوتیوب به خاطر اعتیاد نوجوانان فراتر از یک دعوای حقوقی ساده است. این دادگاه، محاکمه یک طرز فکر است؛ طرز فکری که سالها کاربران را نه بهعنوان انسان، که بهعنوان «محصول» میدید و توجه آنها را ماده خام برای استخراج ارزش تجاری تلقی میکرد.
این نخستین بار است که دادگاه باید به این پرسش پاسخ دهد: آیا طراحی یک پلتفرم میتواند به اندازه محتوای آن آسیبزا باشد؟ و آیا خالقان این ابزارهای اعتیادآور در برابر تبعات روانی محصولاتشان مسئولند؟
هفتهها و ماههای آینده، سرنوشت نه فقط متا و گوگل، که تمام صنعت فناوری را رقم خواهد زد. سیلیکونولی برای نخستین بار در جایگاه متهم نشسته و پاسخگویی به این پرسش ساده اما بنیادین را آغاز کرده است: آیا به اندازه کافی به ما هشدار داده بودید؟
